Tekst i zdjęcia: Marcin "Motorzysta86"Należę do grona osób, które maja JAWę TS. Przeje¼dziłem nią 2 sezony, czyli ponad 10 000 km. Motocykl nigdy się nie zepsuł, a jedyną częścią, jaką wymieniałem były świece, w połowie 1 sezonu przeszedłem na świece NGK i problem zniknął. Przyszedł czas na remont motocykla.
Jestem 3 właścicielem i tu powiecie, że trafiłem na dobry egzemplarz. Odpowiem, że Jawa to Jawa. Swoją Jawe kupiłem rozebraną w drobny mak. Złożenie i odpalenie zajęło mi jeden dzieñ.
Silnik tego motocykla jest tak prosty jak w WSK3. Obecnie zrobiłem generalny remont na oryginalnych częściach, które kupuje poprzez sklep, który sprowadza je z Czech. Może niemożliwe, ale na wszystkich jest pieczątka CZ, tak jak na częściach, z 1986 które mam w magazynie. Remont kosztował ponad 1800 złotych. Nie będę pisał, co i jak, ale przejd¼my do rzeczy.
Skrzynia motocyklaMit psującej się skrzyni to bolączką przypisana marce tego motocykla. Oczywiście stało się to za sprawa osób, które nie znając się na mechanice, nie obrażając tych osób, sadza swoje paluchy do silnika a jak cos nie wychodzi to motocykl staje się awaryjny. Osobiście spotkałem się z tym przypadkiem niejednokrotnie.
Rys. 3.19
Zasada działania.Położenie kół zębatych skrzyni biegów : 1 - wałek pośredni 2 - wałek główny 3 - wałek zdawczy 4 - koło I biegu Z-24 5 - koło przesuwne Z-16 6 - koło Z-19 7 - koło wałka pośredniego 8 - koło wałka głównego 9 - koło Z-19 10 - koło przesuwne Z-16 11 - koło wałka zdawczego
Na rysunku 3.19a przedstawiono położenie kół zębatych przy włączonym biegu jałowym (luz).
Koła przesuwne 5 i 10 znajdują się wówczas w położeniach środkowych i nie są połączone z żadnym z sąsiednich kół zębatych. Wałek pośredni 1 jak również wałek zdawczy 3 nie obracają się. Na rysunku 3.19b przedstawiono położenie kół zębatych przy włączonym l biegu. Napęd z wałka głównego 2 jest przenoszony przez koło 8 i zazębione z nim koło 4 na wałek pośredni 1. Koło przesuwne 5 jest wówczas połączone z kołem 4. Z wałka 1 napęd jest przenoszony na wałek zdawczy 3 przez koło 7 zazębione z kołem 11.
Na rysunku 3.19c przedstawiono położenie kół zębatych przy włączonym II biegu.
Napęd z wałka głównego 2 jest przenoszony na wałek pośredni 1 poprzez koło 9 zazębione z kołem 5. Koło przesuwne 10 jest wówczas połączone z kołem 9. Z wałka 1 napęd jest przenoszony na wałek zdawczy 3 poprzez koło 7 zazębione z kołem 11.
Na rysunku 3.19d przedstawiono położenie kół zębatych przy włączonym III biegu.
Napęd z wałka głównego 2 jest przenoszony na wałek pośredni 1 poprzez koło W zazębione z kołem 6. Koło przesuwne 5 jest wówczas połączone z kołem 6. Z wałka pośredniego 1 napęd jest przenoszony na wałek zdawczy 3 poprzez koło 7 zazębione z kołem 11.
Na rysunku 3.19e przedstawiono położenie kół zębatych przy włączonym IV biegu.
Napęd z wałka głównego 2 jest przenoszony bezpośrednio na wałek zdawczy poprzez koło przesuwne 10 połączone z kołem 11. Obroty wałka zdawczego odpowiadają wówczas obrotom wałka głównego.
Skrzynie podzielimy sobie na 2 grupy1- mechanizm przeniesienia napędu
2- mechanizm zmiany biegów
Mechanizm przeniesienia napędu.Silnik TS posiada 2 wałki skrzyni: wałek sprzęgła i wałek pośredni.
Na obu tych wałkach są po 2 tryby ruchome(foto przedstawia prawidłowe ułożenie trybów)
z tym, że jeden jest przesuwny chodzi mi tu o koła zębate Z-16
i stale koła zębate Z-19.
W istotny sposób wpływają one na trwałość skrzyni. Koło Z-16 posiada 4 kły(odpowiadają za
bieg 1 i 4) i z drugiej strony 3 wypusty (bieg 2 i 3)
a także rowek, w którym porusza się swobodnie wodzik.
Podczas remontu należy bacznie zwrócić uwagę na stan kłów i wypustów. Wypusty powinny mieć kat pochylenia do podstawy około 3% co jest nie do zobaczenia gołym okiem a kły powinny być proste i nie posiadać wylizanych części górnych. Specjalnie umieściłem foto z uszkodzonym trybem żeby pokazać uszkodzenia, jakie powodują trudności w je¼dzie z taka skrzynia, która sama wyrzuca biegi.
Wszelkie wyrobienia i ubytki zaowocują tym iz biegi, mimo ze wymieniliśmy wodziki i inne rzeczy zaczną nam wyskakiwać. O bieżni nie należy też zapominać. Jeśli zdarzyło się nam ze wodzik został zlizany przez ten tryb to w tym rowku (trybu Z-16) pozostanie materiał tego wodzika a co za tym idzie podczas sprawdzania wodzikiem tego trybu obracając w prawo i lewo stwierdzimy ze wodzik obraca się ciężko należy wymienić bezwzględnie tryb, a spytacie, dlaczego? dlatego ze jak założycie nowy wodzik to go wam ten tryb zmieli od razu.
Nie należy też zapominać o kołach Z-19. Posiadają tez 3 wypusty, które w znacznym stopniu odpowiadają za przenoszenie 2 i 3 biegu. Powinny nie mieć żadnych uszkodzeñ ani wyszczerbieñ, a co gorsze zlizañ kłów.
Wyrabianie tych trybów jest spowodowane złym ustawieniem półautomatu sprzęgła. Sprzęgło nie zdążą nam wysprzęglić do koñca, a my już zmieniamy bieg.
Baczna uwagę należy zwrócić też na wałki, a także na stan łożysk skrzyni. Do łożysk zaliczamy:-łożyska igiełkowe przelotowe i nieprzelotowe walka pośredniego
-łożysko walka głównego od strony sprzęgła i tulejkę brązowa w trybie zdawczym
-łożysko trybu zdawczego
Jeśli któreś z nich ma duży luz, należy je wymienić bezzwłocznie. Unikniemy pó¼niej nieprzyjemnych doznañ podczas jazdy. Dodam ze tulejka z wałka zdawczego daje się wybić bez problemu, jednak należy to zrobić delikatnie żeby nie zniszczyć tuleji.
£ożyska igiełkowe należy kupować oryginalne a dlaczego, dłużej chodzą i w porównaniu z chiñskimi nie zakleszczają wałków skrzyni.
Mechanizm zmiany biegów.Jest sprawcą dużych problemów. Do tej grupy zaliczymy:
-automat zmiany biegów
-wodziki
-prowadnice wodzików
AutomatAutomat jest dość prostym urządzeniem, które umożliwia nam zmianę biegów.
Oczywiście fot. przedstawia automat oryginalny z czech:)
Nigdy nie należy zakładać używanych automatów. Zużyty automat powoduje zlizanie wodzików, wygięcie prowadnicy i trwale uszkodzenie skrzyni.
Przed założeniem należy skontrolować czy automat nie ma za dużych luzów.
W tym celu gdy jest jeszcze przykręcony ruszamy tarcza, która prowadzi wodziki równolegle do płaszczyzny zamocowania. Jednocześnie sprawdzamy prowadnice w tarczy wodzikiem czy nie ma za dużego bicia w otworze. Wszelkie nieprawidłowości = automat na złom!
Wodziki Wodzików są 2 rodzaje, jeśli macie możliwość kupujcie tylko oryginały i w wersji odlewanej lub kutej. Gięte wodziki są trochę słabsze, ale też dają rade.
Oryginalnie w silniku były stosowane 2 rodzaje.
Kuty wodzik
odpowiadał za 1 i 3 bieg a gięty z blachy 2 i 4.
Częstym problemem jest wyrobienie się lub obluzowanie(gięty wodzik) główki wodzika, który chodzi w prowadnicy automatu.
O ile w giętym wodziku mamy możliwość tego naprawienia poprzez zaklepanie ponowne miejsca sprasowania, o tyle w kutym wodziku już nie.
Miejsce styku wodzika z trybem Z-16 tez jest ważne. Wszelkie wytarcia i spękania klasyfikują wodzik do wymiany. A tak wygląda uszkodzony wodzik:
Prowadnica wodzików.Zdarza się ze podczas awarii skrzyni prowadnica się wygina. Nie należy jej prostować a wymienić na nowa. Wszelkie zagięcia skutkują niemożliwością wrzucenia biegów, a tym bardziej naprawianie tego elementu może doprowadzić do pęknięcia prowadnicy podczas jazdy.
Myślę, że to wszystko, co wiem o skrzyni Jawy TS, ale podobnie jest w CZ350. Tylko ze prosta uwaga. Wałek pośredni w CZ350 ma inna średnicę niż w TS wiec, gdy przeglądacie allegro wypytajcie kolesia, który napisał, że wałek pasuje do TS i CZ o to, jaki ma rozmiar średnicy. Gwarantuje ze tylko nieliczni udziela dobrej odpowiedzi. Przestrzegam o tym fakcie gdyż ktoś, kto nie wie może się nadziać na taki "trik".
Swoje doświadczenia opieram na około 10 naprawionych silnikach, a szczególnie moim trzecim motocyklu, którym była CZ350. Pamiętajmy, że warto umyć cala skrzynie i dokładnie sprawdzić czy żaden tryb nie ma pęknięć i tego typu uszkodzeñ. Dokładnie sprawdzić wodziki, prowadnice i wszystkie drobne szczegóły. Zaowocuje to dużą ilością kilometrów przejechanych.
I proszę nie sugerować się brudem na zdjęciach. Fotki zostały zrobione przed umyciem wszystkiego.
Dodam jeszcze jedna uwagę.Jeżeli silnik składacie na silikon to nie kupujcie tandety i nie walcie jego ile wlezie. Odtłuśćcie kartery i wtedy silikon. A do skręcania pod główki śrub dobrze jest dać podkładki sprężynujące. Daje to taki plus ze śrubki się nie odkręcają same i dobrze dociskają kartery do siebie.
I nigdy nie daje się uszczelki miedzy kartery. Uszczelka powoduje zwiększenie luzu miedzy walkami w skrzyni a przez to szereg problemów z biegami.
Tekst i zdjęcia: Marcin "Motorzysta86"